Bijna niemand kende Schoof toen hij premier werd. Dit is het eerste portret van de eerste partijloze minister-president van Nederland sinds 1918. NRC-redacteuren Lamyae Aharouay en Petra de Koning laten zien wie de man is die sinds de zomer van 2024 krampachtig probeert om zijn kabinet overeind te houden. Wat niet heel lang lukt. Tientallen jaren was hij als topambtenaar dienstbaar, voor de buitenwereld onzichtbaar. In een scherp en meeslepend portret beschrijven de auteurs hoe hij opgroeide in Santpoort en Hengelo en ten koste van alles hogerop wilde als ambtenaar, elke keer weer. En hoe hij eindigde als premier van het eerste kabinet met de PVV als grootste partij.
Petra de Koning schreef eerder De dochter van de slager, en andere verhalen uit Péc, een stad in Kosovo (2000) en samen met Cees Banning Balkan aan de Noordzee, over het Joegoslavië-tribunaal, over recht en onrecht (2005). Ze werkt sinds 1998 bij de NRC. Van 2008 tot 2013 was ze correspondent in Brussel, sinds 2013 is ze politiek redacteur. Dit jaar won ze de Anne Vondelingprijs voor politieke verslaggeving.
Ik heb een zwak voor waardeloze politieke literatuur en alles wat erbij wordt gehaald omdat het eigenlijk gewoon te vroeg geschreven is om verdiepend te zijn
In 1 dag uitgelezen, parallel aan het zeer korte premierschap van Dick Schoof. Fascinerend en tenenkrommend tegelijk, alhoewel als je de politiek goed volgt allemaal grotendeels bekend. Tijdens het lezen bekroop me wel het gevoel dat de auteurs Schoof in alles euh... belachelijk willen maken? Maar misschien zijn het gewoon de feiten die spreken.
Je hebt het zo uit: zowel omdat het een kort boek is, als vanwege het lekker vlotte narratief. Net als bij De Koning’s boek over Rutte is het verhaal simpelweg nog niet ‘af’ ten tijd van publicatie. Verder heb ik weinig écht noemenswaardigs geleerd, maar dat ligt meer aan Schoof zelf dan aan het boek. Hoe dan ook een aanrader!
Was het ambitie, een hoog ontwikkeld verantwoordelijkheidsgevoel, een verkeerde inschatting van eigen kunnen of een gebrek aan inzicht in de politieke situatie? Met het aantreden van Dick Schoof als minister president begon een politiek ongekend turbulente periode met alleen maar verliezers. Tragisch voor de persoon, ongunstig voor land en samenleving.
Ik heb groot respect voor beide auteurs van dit boek. De columns en reportages van Petra de Koning in NRC zijn vrijwel altijd inzichtelijk: ze bieden een nieuw perspectief op politieke gebeurtenissen, geven een blik achter de Haagse coulissen en maken het politieke tumult menselijk en tastbaar. Lemyae Aharouay schrijft voor diezelfde krant vlijmscherpe analyses, onder meer over het CDA, de PVV en complexe formaties of begrotingsmomenten zoals de meest recente voorjaarsnota. Mijn hart maakt steevast een sprongetje wanneer ik een stuk van een van beiden in de krant zie staan, wanneer zij aanschuiven bij Haagse Zaken, of wanneer Aharouay wordt aangekondigd bij Buitenhof. Dat alles maakte dat ik niet kon wachten om dit boek te lezen.
Mijn teleurstelling was dan ook groot toen ik eraan begon. Wat ik verwachtte was een portret van een premier. Wat ik kreeg, was iets anders. Geen scherpe analyse, maar een aan elkaar geniet werkstukje dat leest als een bundel uitgeprinte Wikipedia-pagina’s, vol feitjes die op zichzelf misschien correct zijn, maar zelden iets toevoegen aan een groter verhaal. Het geheel mist richting en interpretatie. Alsof beide journalisten niet goed wisten wat ze met al het opgegraven materiaal aan moesten en het toen maar tussen twee kaften hebben gestopt.
Dit had een andere vorm verdiend. Een serie lange stukken in de krant, een groot exposé waarin hun journalistieke kwaliteiten volledig tot hun recht hadden kunnen komen. Niet dit boek, dat blijft steken in opsomming en afstandelijkheid.
"Dick Schoof" is eigenlijk best droevig om te lezen. Schoof heeft een schitterende carrière gehad, om vervolgens door Wilders (en de rest) als marionet ingezet te worden. De frustratie druipt van de pagina's en het begint al op de eerste bladzijde. Het bewijst hoe, zodra je gaat regeren met de PVV, de kwaliteit van de Nederlandse politiek achteruit gaat. Schoof is waarschijnlijk een prima premier - hij was immers een topambtenaar die bekend stond als oplossen en Mark Rutte leunde niet voor niks op hem - maar de kleuterklas houding van de vier coalitiepartijen maakte het onmogelijk om succesvol te zijn.
Het boek is makkelijk geschreven en leest heerlijk weg. Het geeft achtergrondinformatie wat we allemaal willen weten. Ze zijn wel eerlijk: echt verdiepend had het nooit kunnen zijn.
Aharouay en De Koning schetsen een inzichtelijk beeld van een naïeve ambtenaar die onze politiek in is gestruikeld. Niet omdat hij dat wilde, maar omdat dat moest.
Van alle kanten is Schoof geduwd, gepest en tegengewerkt door wie hij dacht dat zijn bondgenoten waren. Schoof had naief aangenomen dat ze hier waren om hem te helpen, maar wanneer dat de partijleiders goed uitkwam, gooide ze hem tot de wolven zonder twijfel.
Leuk om overeenkomsten te ontdekken met Dick! Geboren midden jaren '50 hadden we allebei geen TV. We keken dus bij een vriendje, de enige in de straat die er wel één had. De serie Thunderbirds was ons beider favoriet! We kregen allebei MAVO-advies en gingen later tóch studeren. Verder is Dick 1000 keer ambitieuzer dan ik. (Misschien had ik met wat meer ellebogenwerk ook wel minister-president kunnen worden.) Petra de Koning en Lamyae Aharouay treffen precies de juiste serieus-ironische toon om de levensloop van deze toch wel erg merkwaardige man te beschrijven.
In een recensie van de biografie van Mark Rutte schreef ik het al en het is nog steeds zo: Petra de Koning is de beste politiek journalist van Nederland, met Lamyae Aharouay als tweede. Samen schreven ze dit uitstekende boek over Dick Schoof, waarin je in elke zin leest hoe grondig er journalistiek onderzoek is gedaan. En je heen weer geslingerd wordt tussen de verbazing over het amateurisme van fractievoorzitters en ministers en over de naïviteit van Dick Schoof.
Een niksig verhaal, maar dat ligt niet aan de auteurs. Zij hebben er al het mogelijke (onbenullige) bij getrokken, stukjes herhaald en pakkend opgeschreven om er een fijn en lekker lezend verhaal van te maken. Mijn beeld van de man is er niet van verbeterd maar dat had ik ook niet verwacht. Je hebt het in een paar uur uit, doe het dan maar voor de auteurs en het werk dat zij erin gestopt hebben!
Heerlijk leesbaar boek over een topambtenaar die maar geen leider wil worden of zoals Dijkhoff hem adviseert: om van de ‘dienende’ naar de ‘leiderschapskolom’ te gaan.
deed op competente wijze wat ik verwachtte: een journalistiek portret. Ik bleef maar denken aan het begrip 'hamartia', de blinde vlek of karaktertrek die maakt dat een tragedie zich ontspint.